Foto: Luca Doro
Anela · Sardegna preistorica
Sos Furrighèsos · Anela
Ses inoghe. E a inghìriu a tie, sa roca torrat a t'ammentare s'istòria de sas gentes de ses mìgia annos a oe.
Su chi ses bisitende no est simplemente unu campusantu. Est unu santuàriu, isculpidu in sa pedra, dae òmines e fèminas chi catzaiant, piscaiant e coltivaiant custa matessi terra. Pessones chi amaiant sos mortos issoro bastante de costruire pro issos una domo eterna.
E cuddas domos nos contant fintzas sas vidas issoro. Ca unas cantas de custas tumbas riproduint in manera fidele s'internu de sas abitatziones de sos bios: traes, bigas, foghiles. Minudas istraordinàrias chi cunservant pretziosas informatziones pro sos archeòlogos.
T'agatas in su territòriu de Anela, un'àngulu de sa Sardigna chi custoit unu de sos giassos prenuràgicos prus istraordinàrios de s'ìsula intrea: sa necròpoli de Sos Furrighèsos. De su trìulas 2025, custu logu est Patrimòniu UNESCO, paris cun àteros 17 giassos sardos, reconnotos comente Arte e Architetura de sa Sardigna Preistòrica.
Sa necròpoli s'aberit subra de unu costone pedrosu chi in unos cantos puntos lompet sos binti metros de artària, giradu a sud-ovest chi paret in chirca de sa lughe. Subra de custu muru naturale, sunt istadas forrojadas 18 domus de janas, chi sa traditzione populare mutit domos de sas fadas, dispostas subra de tres livellos subrapostos, ancora oe si podent sighire dae sos iscalinos isculpidos a manu in sa roca.
Acurtziadi. Osservat sos muros de unas cantas tumbas: cuddu colore intensu, dae su ruju biu a su ruju sàmbene, est ocra misciada a sustàntzias orgànicas. No est decoradura — est unu messàgiu. Su ruju, colore de su sàmbene, simbulègiat sa renàschida, su disìgiu de torrare a sa vida.
Càstia sas anticelle, sos aposentos de intrada, agatas piticos tuvos fossados in sa roca: sas coppelle, ue fiant depostas sas ofertas pro sos rituales. In tres ipogeos podes bìdere isculpidas sos corros. So sìmbulu de rigeneratzione e de sa divinidade maschile adorada acanta a sa manna Dea Mama, figura tzentrale de sa religione prenuràgica. De custa divinidade sunt istadas agatadas belle una chèntina de istatuinas in totu sa Sardigna.
In antis de andare, chircat sa tumba prus manna de Sos Furrighèsos. As a reconnòschere una losa chentinada, sìmile a sa de sas famadas tumbas de sos gigantes. Subra de issa, tres betiles — pedras sacras a funtzione màgicu-amparadora — bìgiant ancora oe subra de chie reposat inoghe intro.
Como ti ses preguntende, chie fiant custos costruidores? Giughiant prevalentemente ogros e pilos iscuros, e una pedde de tonalidade otzastra. Cummertziaiant ossidiana cun totu su Mediterràneu — cudda pedra niedda e acutza, perfeta pro lamas e fritzas, chi los aiant postu in cuntatu cun medas gentes de su Mediterràneu neolìticu. Cun issos iscambiaiant mertzes, ideas, creìngios.
Subra de custa roca de Anela ant isculpidu s'istòria issoro. E tue, oe, la ses letzende.
Testi e tracce audio di questa pagina sono di proprietà del Museo AIM – Anela Identità e Memoria e non possono essere scaricati, copiati o riprodotti. Tutti i contenuti sono soggetti a copyright. Ogni riproduzione, anche parziale, è vietata senza autorizzazione scritta.